Nieuwsbrief 3, juli 2010

Het is zomervakantie voor deelnemers van de AMWAHT opleiding! En dat is verdiend, want na een jaar leren, hard werken en oefenen, lachen en huilen kunnen wij u met trots meedelen dat ze allemaal zijn geslaagd. Op vrijdag 11 juni hebben 17 vrouwen in Utrecht en 16 in Amsterdam hun certificaat in ontvangst genomen!

Jip en Janneke champagne

De groep uit Amsterdam kwam bijeen in de Mansveltschool, waar de opleiding elke vrijdag heeft plaatsgevonden. De vrouwen hadden hun familie meegenomen en er waren zelfgemaakte hapjes en taart. Docent Frank von Meijenfeldt blikte terug op het afgelopen jaar, op het avontuur dat ze met elkaar hadden beleefd. En hij keek vooruit naar de praktijkexperimenten die gaan plaatsvinden in Oost en Nieuw West, waar de deelnemers het geleerde in praktijk gaan brengen. Docente Jentien Keijzer had voor elke deelnemer een apart gedichtje gemaakt. Na de ondertekening van de certificaten was het tijd voor Jip en Janneke champagne, lekker eten en natuurlijk muziek.

Volle perskamer

De groep uit Utrecht kwam eerst bij elkaar in de lesruimte van het Steunpunt Mantelzorg voor een gezamenlijk lunch, zang en dans, om daarna, vergezeld door een filmploeg van zorgverzekeraar Agis, naar het stadhuis te lopen voor de uitreiking van de certificaten. In de perskamer verzamelde zich al gauw een boel familieleden. Voordat hij de certificaten uitreikte, sprak wethouder Everhardt eerst uitgebreid met de deelnemers over de vraag wat mantelzorger zijn inhoudt, waarom allochtone mantelzorgers vaak overbelast raken en wat de opleiding voor de dames betekent. Het uitreiken van de certificaten ging gepaard met bloemen en een persoonlijk woord voor iedere deelnemer.

AMWAHT is een landelijk project dat tot doel heeft om allochtone mantelzorgers te activeren om hun positie te versterken en de vele onzichtbare mantelzorgers zichtbaar te maken. Het project is gestart op 1 januari 2009 en duurt drie jaar.

Het eerste deel van het project is nu afgerond, en bestond uit het ontwikkelen en uitvoeren van een opleiding voor allochtone mantelzorgers waarin zij leren om andere allochtone mantelzorgers te activeren en lotgenotengroepen te begeleiden. In Amsterdam en Utrecht zijn er in de periode van september tot eind juni twee groepen van 16 en 17 vrouwen wekelijks bij elkaar gekomen om met elkaar te praten, te oefenen en hard te werken.

De praktijk in

Na een zomerstop beginnen de AMWAHT praktijkexperimenten, twee in Utrecht en twee in Amsterdam. Tijdens deze experimenten zullen de opgeleide mantelzorgers hun kennis en vaardigheden in de praktijk inzetten. De experimenten vinden plaats in de wijken Overvecht en Kanaleneiland in Utrecht en de stadsdelen Nieuw West en Oost in Amsterdam. De experimenten zijn ook bedoeld om met een aantal instellingen gezamenlijk een impuls op wijkniveau te geven aan het bereiken en activeren van allochtone mantelzorgers. Elk experiment kent een programma dat uit meerdere onderdelen bestaat. Die onderdelen worden verzorgd door de verschillende instellingen op het gebied van zorg en welzijn. Zij bieden de opgeleide mantelzorgers een stageplek om het geleerde in praktijk te brengen. De AMWAHT-ers zullen bijvoorbeeld lotgenotengroepen begeleiden, kleine empowermentprogramma’s uitvoeren, of plaatselijke netwerken van allochtone mantelzorgers opzetten. Nadat deze experimenten zijn afgerond zullen de mantelzorgers, als zij dit willen, op basis van een nul-urencontract in dienst komen van de betrokken instellingen.

Overdracht en implementatie

Vanaf juni 2011 wordt er, in het derde deel, gewerkt aan de overdracht van de kennis die is opgedaan bij het ontwikkelen van de opleiding en het uitvoeren van de praktijkexperimenten en zal de implementatie van de opleiding in andere steden voorbereid worden. Daartoe wordt onder andere een landelijke conferentie georganiseerd.

Stuurgroep

Het project AMWAHT wordt inhoudelijk gesteund en gestuurd door een stuurgroep van 10 vrouwen van Surinaamse, Marokkaanse, Turkse en Nederlandse komaf die ervaring hebben met mantelzorg, het ondersteunen van andere mantelzorgers en het ontwikkelen van cursussen, trainingen en opleidingen.

Klankbordgroepen

Ook kent AMWAHT twee klankbordgroepen in Amsterdam en Utrecht, die gevormd worden door vertegenwoordigers van organisaties en instellingen op het gebied van zorg en welzijn. De klankbordgroepen volgen de ontwikkelingen in het project en fungeren als brug tussen de opleiding en hun organisatie.

Op dit moment zijn in Utrecht de organisaties AxionContinu, Alleato, Vilans, CumulusWelzijn, Handjehelpen, Doenja dienstverlening, GG&GD, Steunpunt GGZ en Steunpunt Mantelzorg bij AMWAHT betrokken.

In de klankbordgroep van Amsterdam zitten vertegenwoordigers van de stadsdelen Oost-Watergraafsmeer, Osdorp, Slotervaart en Zeeburg, Mezzo Noord Holland, Stichting Sriebie Wiekie, Assadaaka, de Vrijwilligersacademie, Cordaan, JellinekMentrum, Markant, Civic Zeeburg, Dynamo, Expertisecentrum CVA van het Onze Lieve Vrouwen Gatshuis en Forum, instituut voor Multiculturele vraagstukken.

"Door mee te doen aan een lotgenotengroep doorbreek je je isolement en merk je dat je er niet alleen voor staat. Dat is het begin van empowerment."

De opleiding begon in september 2009 met een module ‘lotgenotencontact’ waarin de vrouwen elkaar goed hebben leren kennen, elkaar hebben verteld over hun levens, thuissituaties en mantelzorgtaken.
De tweede module stond in het teken van empowerment. De vrouwen hebben geoefend in het herkennen en verder ontwikkelen van hun eigen kwaliteiten en kracht, en hebben geleerd hoe deze in te zetten in het werken met groepen.
In deze module is veel geoefend met het gesprekken leiden en het herkennen en duiden wat er gebeurt op persoonlijk en op groepsniveau. Wie neemt initiatief? Wie is afwachtend? Welk type van gedrag roept welk soort reactie op?

Alawi en broodbakken

De vrouwen hebben veel presentaties en spreekbeurten gegeven. De zelfgekozen onderwerpen van deze presentaties liepen uiteen van ‘broodbakken’, ‘armoede’, ‘de profeet Mohammed’ en de Alawi stroming in de Islam, tot de persoonlijke levensverhalen van de deelnemers. De discussies liepen soms hoog op, soms zorgde een persoonlijk verhaal voor sprakeloosheid. Diverse deelnemers vertelden voor de eerste keer over ingrijpende gebeurtenissen uit hun jeugd.
Ook de oefeningen in groepsleiding werden heel divers ingevuld; de een bracht een presentatie of oefening met veel humor, de ander bereidde het grondig voor, en las zich dagen van te voren goed in. Hierdoor waren er hele creatieve of juist informatieve momenten. De deelnemers oefenden in het feedback geven op de spreker, om processen of reacties in de groep te herkennen en kritisch maar constructief advies aan elkaar te geven.

Trillende handen

Voor veel vrouwen was het de eerste keer dat ze voor een groep stonden, iets dat ze als heel spannend ervoeren. Dit spraken ze dan ook expliciet uit: “Mijn handen trillen” of “mijn hoofd wordt zo rood”. Toch gaven ze ook aan dat de eigen groep een veilige omgeving was om in te oefenen. In de opleiding is doorlopend een koppeling gemaakt tussen dat wat de deelnemers over zichzelf leerden en zelf ontwikkelden, en de manier waarop ze deze ervaringen in kunnen zetten in het werken met groepen. Op persoonlijk vlak is er veel aandacht geweest voor de toekomstdromen van de deelnemers en voor de betekenis van hun levensverhalen.

Eigen boekje

Toen de deelnemers aan het einde van de module gevraagd werd wat empowerment nu eigenlijk betekent, wisten ze in beide groepen een uitgewogen definitie te geven en ook nog te benoemen wat je kan doen om empowerment te bevorderen. Deze uitspraken zijn opgenomen in het AMWAHT boekje : Over lotgenoten en empowerment.

“Empowerment betekent dat je aangesproken wordt op je eigen kracht. De kracht die in je aanwezig is, maar waar je je vaak niet bewust van bent, wordt “wakker gemaakt”.”

"Dus ik was wel belangrijk, ik ben ook sterk, ik heb ook kracht, ik heb ook gevoelens, dus ik ben ook een mens."

De deelnemers aan de opleiding tekenen hun netwerk

Mantelzorgers voelen zich erg vaak machteloos. Niet alleen thuis, maar ook in de buitenwereld met zijn vele instellingen en organisaties. Door samenwerken kan je macht ontwikkelen. De macht om, met je eigen energie, de contacten met anderen te sturen.

De derde en laatste module stond in het teken van netwerken. Welk netwerk heb je zelf en hoe kan je nieuwe netwerken ontwikkelen? De vrouwen hebben hun verschillende netwerken op vellen papier getekend en met elkaar vergeleken. Naast hun grote sociale en informele netwerken, hebben zij door AMWAHT ook een professioneel netwerk ontwikkeld. In dit laatste half jaar kwamen er geregeld leden van de klankbordgroep als gastdocent “lesgeven” over hun organisatie en hun werkzaamheden rondom mantelzorg.

In Amsterdam kwamen Ria de Kuijer en Elvan Kaplanseren vertellen over Markant, Joke Visser over Civic en Anne Rose Abendanon over Cordaan. Netty van Ham van PuntP en Maria Hoeffnagel van Prezens kwamen vertellen over GGZ problematiek.

In Utrecht ontving de groep gastdocenten van Cumulus Welzijn, steunpunt GGZ, Het Driegeneratiecentrum, Steunpunt Mantelzorg en Mee. Al eerder bracht de AMWAHT-groep een bezoek aan het verpleeghuis Albert van Koningsbruggen.

Zorgt u ook voor iemand?

Tijdens de netwerkmodule hebben de deelnemers ook voor zichzelf een werkbezoek georganiseerd. In tweetallen hebben ze een organisatie uitgekozen waar ze graag wat meer van wilden weten. Ze kregen de opdracht een persoon uit deze organisatie aan te spreken en een afspraak van ongeveer een uur te maken waarin zij in gesprek gingen over door hen voorbereide vragen.

Ook is uitgebreid aandacht besteed aan het netwerken als activiteit. Hoe doe je dit, hoe kun je je netwerk onderhouden en wat heb je zelf te bieden aan de personen die je in je netwerk wilt betrekken.
Een belangrijk onderdeel van het netwerken bestond uit brainstormen en oefenen met elkaar in manieren om mantelzorgers uit hun isolement te halen. Hoe betrek je onbekende en moeilijk bereikbare personen bij activiteiten? Hiervoor gingen de vrouwen de straat op om willekeurig mensen bij de tramhalte of op een bankje in het park aan te spreken met de vraag: “Zorgt u ook voor iemand?”. Dit leidde soms tot lange gesprekken, maar uiteraard ook wel eens tot een kort antwoord of een vervreemdende reactie.

Van vrijdag 3 tot zondag 5 februari zijn de twee opleidingsgroepen uit Amsterdam en Utrecht samen naar Elspeet op de Veluwe gegaan. Dit weekend was bedoeld om te oefenen en te trainen, maar ook om even te ontspannen. Zo vond er op vrijdagmiddag een rondwandeling onder leiding van een boswachter plaats. Voor sommige vrouwen was het de eerste keer dat ze een nacht of twee van huis gingen, hun gezin even alleen lieten en een heel weekend voor zichzelf hadden.
Dit zorgde in de eerste uren voor wat onrust, er werd druk met het thuisfront getelefoneerd, maar langzamerhand veranderde dat en lieten ze het voor een weekend even helemaal los. In het begin keken de beide groepen wat onwennig naar elkaar. Hoewel het programma tamelijk vol was, iets té vol, vonden sommige deelnemers, was er toch ook uitgebreid tijd om elkaar, zowel binnen als buiten de eigen groep, beter te leren kennen. Er is gefeest en gedanst tot diep in de nacht en vriendschappen werden verdiept door persoonlijke gesprekken waar voor het eerst echt tijd voor was.

Conflicten spelen

Op zaterdagmiddag en –avond stond het onderwerp conflicten en het oplossen ervan centraal. Onder leiding van theaterdocent Floris Koot oefenden de deelnemers in het omgaan met weerstand en het oplossen van moeilijke situaties, bijvoorbeeld als je een dokter nodig hebt en die komt niet, of je wilt graag dat iemand anders de zorg even van je overneemt, maar je familie geeft niet thuis. De sketches die de dames in kleine groepjes instudeerden en die ze ’s avonds opvoerden, zorgden voor veel hilariteit, maar waren ook leerzaam.
Het weekend werd op zondagochtend afgesloten met het op laten stijgen van Chinese wenslampions waar de deelnemers hun toekomstwensen aan hadden toevertrouwd.

Het weekend was in zekere zin kenmerkend voor de opleiding als geheel: hard werken, maar ook ruim tijd voor persoonlijke verhalen en lotgenotencontact. In het begin stonden de deelnemers snel klaar met adviezen als iemand zijn verhaal vertelde, later bleek dat alleen een luisterend oor ook van betekenis kan zijn.

De toekomstwensen gaan de lucht in

Zojuist verschenen!

AMWAHT - over lotgenoten & empowerment
Verslag van de inspiratie-ochtend van 21 mei 2010.
Te bestellen via de website van de stichting BMP

Verschillende AMWAHT-ers waren al actief in het bezoeken van bijeenkomsten over mantelzorg en aanverwante thema’s. Naarmate de opleiding vorderde nam deze behoefte steeds meer toe. De vrouwen moedigden elkaar aan om meer van dit soort activiteiten te bezoeken, of attendeerden elkaar op specifieke thema’s die aansluiten bij hun eigen thuissituatie.
Naar mate de opleiding meer naamsbekendheid kreeg – hiertoe heeft het winnen van de Agis zorgverbeteraarsprijs zeker bijgedragen – kwamen er ook verzoeken van buiten om workshops te leiden, presentaties te geven en mee te werken aan televisieprogramma’s over allochtone mantelzorgers. Op een gegeven moment kwamen er zoveel verzoeken binnen dat er regelmatig “nee” moest worden verkocht – iets waar in de eerste module mee geoefend was.

Internationale vrouwendag

Op 13 maart werd er in Amsterdam Noord de Internationale Vrouwendag georganiseerd waar een zestal deelnemers van de AMWAHT opleiding uit Amsterdam een workshop hebben gegeven over mantelzorg.
Dit was voor hen de eerste keer dat zij naar buiten traden als AMWAHT-ers en in praktijk konden brengen wat zij hadden geleerd. Met een deel van de aanwezigen van die dag werd er aan de hand van zelfgemaakte tekeningen gesproken over hoe het is om mantelzorger te zijn.

Uitzending MTNL

De groep in Utrecht heeft actief meegewerkt aan een uitzending van MTNL over zorg en mantelzorg. Voor deze uitzending werden ook bij een van de deelnemers thuis beelden gemaakt.

COSBO Utrecht

Op verzoek van het Utrechtse COSBO (samenwerkende ouderenbonden) heeft Mildred Edwards –een van de Utrechtse deelnemers- een toespraak gehouden over mantelzorg en heeft zij aan het publiek verteld hoe zij zelf zo in de zorg is gerold. Een andere deelnemer, Carla Landolf heeft tijdens een bijeenkomst in het kader van de gemeenteraadsverkiezingen de Utrechtse politiek geïnformeerd over AMWAHT en over de noodzakelijke aandacht voor (allochtone) mantelzorgers.

Op vrijdag 21 mei was er een inspiratieochtend in het Regardz Planetarium in Amsterdam Zuid-Oost. Het programma van deze ochtend werd in zijn geheel door de deelnemers aan de AMWAHT opleiding ingevuld. Zij hielden toespraken, lazen gedichten voor die zij gedurende de opleiding hadden gemaakt en begeleidden de verschillende workshops.

De opzet van deze ochtend was dat ze zouden laten zien wie ze zijn en wat ze geleerd hebben en dat zij anderen zouden inspireren om actief aan de slag te gaan met organiseren van lotgenotengroepen en empowermentprogramma’s voor allochtone mantelzorgers. En dat is in alle opzichten gelukt.

Deelnemers ontroerd

Door de persoonlijke manier waarop de AMWAHT-ers hun verhaal vertelden raakten veel bezoekers ontroerd en begrepen zij ook op emotioneel vlak wat het betekent om een intensieve mantelzorger te zijn. Eens te meer werd duidelijk dat veel allochtone mantelzorgers allereerst behoefte hebben aan een begripvol en luisterend oor. Informatie en advies komen pas later aan de orde, wanneer de mantelzorger voorzichtig erkent dat zij/hij misschien wat steun kan gebruiken.

Inspiratie-ochtend 21 mei in Amsterdam. Voor een impressie van de dag klik op de foto

Het ontwikkelen en uitvoeren van de AMWAHT opleiding is voor alle betrokkenen een avontuur geweest. Voor de stuurgroep om de juiste accenten in het programma aan te brengen. Voor de docenten om te kijken of de deelnemers voldoende gemotiveerd en geïnspireerd zouden blijven om het programma tot het einde toe te blijven volgen. Voor de deelnemers, om te ervaren of de opleiding aan zou sluiten bij hun behoeften en of ze de kracht zouden opbrengen om het vol te houden. Voor de leden van de klankbordgroepen om te zien of de deelnemers aan de opleiding echt een meerwaarde voor hun instellingen zouden betekenen. En voor de stichting BMP om te ontdekken dat het mogelijk is een project met zoveel soorten betrokkenen tot een goed einde te brengen.

Nieuw avontuur

Tot zover is het gelukt. Er is slechts een deelnemer afgehaakt, omdat ze langdurig naar Marokko moest, alle andere deelnemers hebben het eerste jaar afgerond en hebben een stageplaats naar hun zin gekregen. Ze staan klaar om in september in de praktijk aan de slag te gaan. De instellingen hebben elkaar gevonden in de klankbordgroepen en gaan in het najaar met nieuwe programma’s voor allochtone mantelzorgers van start in de wijken Overvecht en Kanaleneiland in Utrecht en de Amsterdamse stadsdelen Oost en Nieuw West. En daarmee begint een nieuw avontuur. Hoe zal het gaan met de AMWAHT-ers? Zijn ze in staat om wat ze geleerd hebben in praktijk te brengen? Zullen ze zich een beetje thuis voelen bij de instellingen? En zal het lukken om voldoende mantelzorgers in de wijken te bereiken en te activeren? Vragen waar we in de periode september 2010 tot en met februari 2011 een antwoord op hopen te vinden.

Het programma van de komende periode ziet er kortweg als volgt uit:
Van september tot eind oktober worden de programma’s van de praktijkexperimenten uitgewerkt en worden deelnemers voor de verschillende groepen geworven.
Begin november presenteren de praktijkexperimenten zich per wijk op een gezamenlijke middag. De groepen zullen gaan draaien in de periode van november tot eind januari. In februari wordt er per wijk een afsluitende dag georganiseerd waarin de resultaten van de praktijkexperimenten worden gepresenteerd. Daarna breekt de laatste periode van het AMWAHT aan: het overdragen van de ontwikkelde AMWAHT opleiding aan organisaties en instellingen die hier verder mee willen werken.

"Je bent en blijft een mantelzorger. Want je bent een vrouw, een moeder, je bent een huisvrouw, je bent gewoon alles."

"Deze cursus is zo waardevol, omdat je meer over jezelf te weten komt. Dingen (het leven en alles wat er bij hoort) met andere ogen bekijkt en benadert."

Financiers van het AMWAHT:

In november 2009 won AMWAHT
de Agis zorgverbeteraarsprijs

Tot zover het nieuwsoverzicht van het project AMWAHT. We wensen u een mooie zomer!

Het AMWAHT-team

Stichting Bevordering Maatschappelijke Participatie
Klik op het logo voor de website van de stichting BMP